Itsaso Erretolatza zuzendariak eta Unax Zabala gestoreak, 2 asteko bidaia egin dute Ekuador eta Kolonbiako programak bisitatuaz. Hurrengo testigantzak Mundukideko lana gertuagotik ezagutzeko aukera ematen digu.
1.- Ekuatoreko Mundukideak
Qitora atzo iritsi ginen, Andeetako hodeien artean, eta goizean lehen bilera izan genuen. AECIDeko bulegora joan ginen, han Elena Palomar eta Estebanekin elkartzeko. Gure programen barrunbeak partekatu genituen: lurraldean gertatzen dena, komunitate indigenen ahotsa, eta gure kezka sakonenak. Arretaz entzun gintuzten, eta bisita bat egiteko interesa agertu zuten. Intag bailarako emakumeekin martxan ditugun agroekologia kooperatibak aipatu genituen, eta amaieran, ekainean egingo den bioekoizleen topagunea bisitatzea adostu genuen. Halako bilerak dira bidea indartzen dutenak, lankidetzan sinesten jarraitzeko arnasa ematen dutenak.
2.- : Irubí, biofabrika -Ekuador
Irubíko biofabrika lurra berreskuratzeko ametsaren bihotza da. Hasieran 10 dolar jartzen zituzten; gaur, 50. Harrotasunez kontatu zizkiguten euren lorpenak: urtean 2.000 eta 3.000 dolar artean lortzen dituzte salmentekin. Konposta ekoiztea ez da negozio nagusia oraindik, baina jakin badakite bide onean daudela. 800 zaku sortu dituzte aurten, eta lurra bera ere eskertzen ari zaie: osasuntsuagoa da, biziagoa.
Arto soro batean gazte batek bere lana erakutsi zigun, irribarre zabal batekin. Gero, Wilsonen etxaldera joan ginen, berak diseinatutako paradisura: zuhaitzak, fruituak, animaliak erakartzeko naturaren oreka. Etxea eskuz eraikitzen ari da, eta bere esperientzia besteentzat ispilu bihurtu nahi du. Intag bailarako bistak atzean utzita, isilik ulertu genuen: hemen etorkizuna hazten ari da.
3.- Toisán korporazioa -Ekuador
Arratsaldean Toisán korporazioarekin elkartu ginen. Azken hiru urteetako ibilbidea aztertu genuen: prestakuntzak, Kolonbiako trukeak eta ikasitako teknikak. Konpost estatikoa eta mikroorganismoen “txertoak” ez dira teoria hutsa, eguneroko praktika baizik.
14 adituk osatutako taldea giltzarria da: ikasi eta irakasten dute, beste 60 laguni ezagutza zabalduz. Nekazaritza jasangarriaren programa fruituak ematen ari da.
Kutakachi merkaturatze programak ere aurrera egin du: 4 taldetik 10era pasa dira, eta salmentak %22 igo dira. Kafea, txokolatea, jogurtak… produktuak ez ezik, identitatea saltzen ari dira. Eta hori da benetako indarra.
4.- Bogotako topaketa – Kolonbia
Bogotan, Lankidetza Espainiarraren bulegoan elkartu ginen. Etorkizunaz hitz egin genuen: bakea, genero berdintasuna, trantsizio ekologikoa eta garapen ekonomikoa izango dira ardatzak.
Guk, berriz, Tescualeko kabildoarekin egiten dugun lana aurkeztu genuen, emakumeekin agroekologiarako trantsizioan. Baita Kolonbiako hego-mendebaldeko birziklatzaileen antolaketa prozesua ere. Bi ildoek helburu bera dute: pertsonak ahalduntzea, euren etorkizunaren jabe izan daitezen. Hor dago bakearen benetako hazia.
5.- Emakumeen indarra (UNORCAC) – Kolonbia
Alexandra bere alabarekin kitxueraz hizketan ikusi genuen; kultur transmisioaren irudi sinple baina sakona. UNORCACek 49 urte ditu, eta emakumeek euren espazioa sortu dute: gaur, emakumeen komite propioa dute.
80 txagretan egiten dute lan, batez ere emakumeek gidatuta. Elikadura burujabetza ez da kontzeptua, eguneroko praktika baizik. 22 urtez antolatu dute “Pachamama nos da de comer” azoka, eta pestiziden erabilera nabarmen murriztu dute.
Bisitan, chicha artisau-edaria egiten duten lekua ezagutu genuen. Lurrarekiko lotura edalontzi bakoitzean sumatzen da.
6.- Biofabrika eta minga – Kolonbia
Colimbuelan, emakumeen komiteko Luz Maríarekin elkartu ginen. Minga batean ari ziren: elkarlanean, konposta sortzen. Belar lehorrak, oilo simaurra eta errautsa nahasten zituzten; beste aldean, mikroorganismoak prestatzen zituzten, “sukaldariak” balira bezala.
Konposta pausatzen uzten dute, astero ureztatzen, eta denborarekin lurra elikatzen duen ongarria bihurtzen da. Gero, txagra bat bisitatu genuen: familia batek bertatik bizi da, harrotasunez. Eta arrazoi osoz.
7.- Tescual Handiko Kabildoa – Kolonbia
Bost zatitan banatutako komunitatea da, 260 kidekoa. Taita Vicentek bost munduez hitz egin zigun: ura, lurra, airea, sua eta espiritualtasuna. Taita Umbertok garbiketa espirituala egin zigun, Pachamamara konektatuz.
“Wasycan Tescual” bisitatu genuen, pentsamenduaren etxea. Eta eguna amaitzeko, bizi-plana aurkeztu ziguten: lurraldea berreskuratu, gazteak formatu, eta agroekologia sendotu. Amets handiak dituzte, eta bidelagunak behar dituzte.
8.- Ipialeseko gogoeta-minga – Kolonbia
60 pertsona inguru bildu ziren, 6 komunitatetatik. %80 emakumeak. Jakintzak partekatu zituzten: lurzoruaren pH-a, Brix indizea, izurriteen kontrol naturala.
Elikadura anitza eta trukea sustatzen dute. Abeltzaintzan, hesi biziak eta zuhaitzak erabiltzen dituzte. Hazi zaharrak berreskuratzen dituzte, etorkizuna iraganarekin lotuz.
Aurrezki-funtsak sortu dituzte, independentzia ekonomikoa indartuz. Topaketa hau konfiantzan oinarritutako ikaskuntza kolektiboa izan zen.
9.- ARSOC: duintasunaren bidea – Kolonbia
42 urteko elkartea da. “Zabor-biltzaileak” izatetik birziklatzaile izatera igaro dira, duintasuna aldarrikatuz. Gaur egun, motokarroekin ibiltzen dira, etxeetatik materiala jasotzen.
Emakumeak dira gehienak, eta lan gogorra dute. Mundukidetik laguntzen diegu antolaketan: kontabilitatea, prezioak, inbentarioa. Yined eta Giselleren lana funtsezkoa da.
Orain, taldea indartzen ari dira, eta etorkizunean interkooperazio komertziala izango dute erronka.
10.- ANR: borrokaren fruituak – Kolonbia
ANRko Nohra Padilla liderrak, Goldman saria jaso zuen, eta 60.000 birziklatzaileren ordezkaria da. Urteetako borrokaren ondoren, eskubideak aitortu dizkiete: tarifak, babesa, duintasuna.
Bogotan, biltegi handiak erakutsi zizkiguten: beira koloreka sailkatzen dute, plastikoa 20 mota baino gehiagotan. Berrerabilera bihurtzen dute baliabide.
Oraindik badaude birziklatu ezin diren materialak, baina haiei esker, askok bigarren bizitza dute. Eta hor, isilean, mundua aldatzen ari dira.
